Mười tám chữ N/A – khi phân tích thể thao chỉ còn là một cái khung

Chiều qua, trong lúc rà soát bản phân tích một trận đấu được gửi tới, tôi đếm được mười tám dòng có đúng ba ký tự: N/A. Không tên tuyển thủ, không tên giải đấu, không một chỉ số. Một số người xem đó là lỗi biểu mẫu. Với tôi, đó là một tín hiệu đáng đọc hơn nhiều bản báo cáo dài. Thị trường thể thao Việt Nam đang bước vào kỳ chuyển nhượng, thời điểm tiếng ồn dễ át tín hiệu. Các trang mạng xã hội tràn ngập tin đồn về cầu thủ, nhưng đa số thiếu cấu trúc dữ liệu để kiểm chứng. Một quy trình phân tích nếu không có đầu vào sẽ trả ra kết quả N/A. Người viết cần nhận ra điều đó trước khi đặt bút. Từ chiến thuật, thể lực, lịch sử đối đầu cho tới hệ thống giải đấu, không một hạng mục nào có thông tin. Điều đó buộc tôi phải nhắc lại nguyên tắc của nghề: mô hình không sai, tôi đã sai khi bắt nó nói thay cho mắt mình. Croatia không vô địch, nhưng họ đã cho tôi thấy một chân lý giấu trong con số. Nếu mọi ô đều N/A, kết luận trung thực nhất là chưa đủ căn cứ. Nghịch lý nằm ở chỗ nhiều khán giả không muốn đọc câu chưa đủ căn cứ. Họ muốn một cái tên, một tỉ số hay một lời hứa hẹn. Nhà phân tích có thể bị cám dỗ điền vào ô trống bằng phỏng đoán. Nhưng điền một con số bịa còn tệ hơn để trống. Số liệu là kinh cầu, nhưng trực giác là ngọn nến; tôi thắp cả hai mỗi khi đọc trận đấu. Một chiếc khung rỗng vì thế cũng là một bài học về đạo đức nghề. Khi thị trường chuyển nhượng càng ồn ào, thứ giá trị nhất người viết có thể tặng độc giả đôi khi là sự im lặng. Hãy đọc các trang tin theo cách đọc một bảng dữ liệu: nếu ô nào trống, đừng vội điền hộ những gì mình nghĩ. Trống rỗng cũng là thông tin, nhưng chỉ khi ta chấp nhận nó trống, thay vì gán cho nó một câu chuyện không có bằng chứng.